Bà ba, khăn rằn – Biểu tượng của văn hóa phương Nam

Dẫu có nhiều ý kiến về nguồn gốc, bộ bà ba và khăn rằn ngày nay đã trở thành biểu tượng độc đáo, là nét đẹp đặc trưng của đất và người dân phương Nam.

Sức sống của bộ bà ba

Theo nhà nghiên cứu văn hóa Nhâm Hùng, bộ bà ba trước kia được thiết kế với kiểu dáng áo dài vạt lửng, có nút vải thắt ở hông. Tuy nhiên, theo thời gian, kiểu dáng và màu sắc của bộ bà ba đã trải qua nhiều biến đổi. Áo bà ba đã từ kiểu vạt hò nút thắt, biến thành nút bấm ở giữa. Thông qua sự giao lưu qua lễ hội, cưới hỏi, hiếu hỉ, sinh hoạt cộng đồng, bộ áo bà ba dần thay đổi. Ban đầu chỉ có màu đen, vải thô đơn điệu, nhưng sau đó những gia đình giàu có, trung lưu, địa chủ đã chấp nhận mặc áo bà ba bằng lụa lèo, gấm vóc sang trọng hơn.

Những năm 1965 – 1975 được coi là thời kỳ hoàng kim của áo bà ba. Cả ở nông thôn và các đô thị miền Nam, áo bà ba trở thành trang phục thông dụng trong mỗi gia đình. Những hiệu may bà ba nở rộ trên phố, các thợ may bắt đầu tạo ra những kiểu áo mới như xẻ tà áo sâu hơn, chít eo nhiều hơn để vạt áo ôm sát cơ thể, che khuyết điểm. Vạt áo ôm theo đường cong cơ thể tôn lên vóc dáng của người mặc. Và mỗi khi đến dịp lễ tết, hội hè, những thiếu nữ xinh tươi lại diện những bộ bà ba sắc màu rực rỡ, làm say lòng bao chàng trai trẻ.

Xem thêm:  Đồ Bộ Thun Kiểu: Top 100 Phong Cách Quần Áo Co Giãn May

Sau này, bộ bà ba đã có thêm nhiều màu sắc như trắng, xanh, đỏ, tím, vàng… Kiểu dáng áo bà ba cũng đã được cách tân đa dạng hơn, từ cổ tròn truyền thống thành cổ trái tim, cổ cánh sen, cổ bẹt… Quần mặc chung với áo bà ba cũng không chỉ màu đen, trắng đơn điệu, mà đã xuất hiện bà ba complet (áo và quần đồng màu).

Mặc dù ngày nay, thời trang phương Tây trở nên phổ biến, bộ bà ba vẫn có vị trí đặc biệt trong lòng người dân phương Nam với vẻ đẹp tự nhiên và mộc mạc. Tại vùng nông thôn miền Tây, bộ bà ba vẫn được mọi người ưa chuộng. Ở thành phố, bộ bà ba không thể thiếu trong các dịp lễ tết, hội hè và các hoạt động văn hóa, nghệ thuật như biểu diễn dân ca, cải lương, đờn ca tài tử… Bộ bà ba cũng được sử dụng tại các khu du lịch miệt vườn, thể hiện nét đặc trưng văn hóa của miền Nam.

Chiếc khăn mang lại may mắn và bình an

Giống như bộ bà ba, khăn rằn đã trở thành một phụ kiện không thể thiếu của người dân phương Nam. Ban đầu chỉ có sọc carô đen-trắng, sau đó đã có thêm sọc trắng-đỏ và sọc trắng-xanh.

Theo tài liệu nghiên cứu, những sọc carô ô vuông đặc trưng của khăn rằn bắt nguồn từ tín ngưỡng của người Khmer theo đạo Hindu thờ vị thần bảo tồn Vishnu. Thần Vishnu luôn cưỡi trên mình rắn thần Naga bảy đầu, nhưng lại là vị thần hiền hòa, luôn che chở cho con người. Vì lòng tôn kính thần Vishnu, người Khmer đã dệt ra chiếc khăn Krama (tương tự khăn rằn) với những ô carô giống như vô vàn chiếc vảy trên da của rắn thần Naga bảy đầu. Người ta tin rằng khi có chiếc khăn Krama bên mình, người ta cũng có thần Vishnu và rắn thần Naga bên cạnh, mang lại may mắn, bình an.

Xem thêm:  Áo Khoác Len Mỏng: 10 Mẫu Áo Len Đẹp Nhất Để Diện Mùa Đông

Ở Nam bộ, sự giao thoa văn hóa đã khiến chiếc khăn rằn trở thành một phụ kiện mà người dân Khmer, Kinh, Hoa và Chăm đều sử dụng. Với người Kinh, khăn rằn cùng với áo bà ba và nón lá trở thành bộ ba không thể thiếu. Khăn rằn không chỉ để phụ nữ che nắng, che mưa, lau mồ hôi cực đoan, mà còn để phụ nữ làm duyên, làm dáng. Phụ nữ trung niên thường quấn khăn rằn sọc đỏ-trắng trên đầu. Còn những thiếu nữ chưa lập gia đình thường chọn khăn rằn sọc xanh-trắng tươi tắn để choàng cổ, vắt qua vai. Cánh đàn ông khi đi ruộng thường dùng khăn rằn cột ngang trán để ngăn mồ hôi cay mắt và giữ tóc không rơi xuống mặt khi làm việc. Khăn cũng được đàn ông cột ngang hông để gọn gàng vạt áo, thắt chặt lưng quần và giữ các công cụ nông nghiệp như búa, liềm, lưỡi hái… Khăn rằn cũng được sử dụng trong việc tắm hay để các bà mẹ trẻ quấn địu con. Khăn rằn đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của mọi tầng lớp từ người lao động đến những gia đình giàu có, nhà giàu, trung lưu…

Ngày nay, trong các sự kiện giao lưu quốc tế, khăn rằn cùng với áo dài và nón lá thường xuất hiện như biểu tượng của truyền thống và văn hóa Nam bộ, cũng như của Việt Nam. Khăn rằn đã vượt qua giá trị sử dụng thông thường để trở thành một món quà lưu niệm, phụ kiện thời trang của giới trẻ.

Xem thêm:  Quần Kaki Túi Hộp - Phong Cách Thời Trang Đặc Biệt Cho Nữ

Dù có nhiều lý thuyết về nguồn gốc, bộ bà ba và khăn rằn luôn mang giá trị đặc trưng, là biểu tượng văn hóa của đất và con người phương Nam.